Ważne dla praktyki- przegląd orzecznictwa

Opłata od pozwu w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym*

W uchwale 7 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2016 roku, która została wydana pod sygn. akt: III CZP 44/16, przesądzono, że w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, sąd obowiązany jest wezwać powoda do uiszczenia pozostałej części opłaty od pozwu w terminie tygodniowym, pod rygorem jego zwrotu.

Sąd Najwyższy uznał jednocześnie, iż wykluczone jest stosowanie tutaj mechanizmu usuwania braku fiskalnego poprzez stosowanie art. 130 3  § 2 kpc (dotyczy orzekania, w sytuacjach wskazanych w tym przepisie, o obowiązku uiszczenia opłaty w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, w przypadku gdy zobowiązany, wezwany do uiszczenia należnej opłaty, nie uiści jej w terminie), wskazując, iż przepis ten ma zastosowanie dopiero po nadaniu sprawie biegu. W uchwale zwrócono uwagę, że samo stwierdzenie przez sąd braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym nie może być traktowane jako nadanie biegu sprawie. Poza tym, dopuszczenie stosowania tutaj art. 130 3  § 2 kpc mogłoby prowokować powodów do obchodzenia przepisów. Złożenie bowiem wniosku o rozpoznanie dowolnej sprawy o zapłatę w postępowaniu nakazowym, prowadziłby de facto do obniżenia opłaty sądowej, w stosunku do wysokości opłaty obliczonej na zasadach ogólnych.

Wobec braku przepisu, który regulowałby omawianą sytuację procesową w postępowaniu odrębnym, Sąd Najwyższy wskazał, że posiłkować się należy przepisem ogólnym w postaci art. 130 § 1 kpc i stosować go przez analogię. Po pierwsze- pozwoli to najpełniej oddać zasadę wyrażoną w art. 126 2  § 1 kpc, stanowiącą, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata, a po drugie- pozwoli urzeczywistnić zasadę dyspozycyjności, jeżeli powód, po stwierdzeniu braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, nie będzie zainteresowany kontynuowaniem postępowania.

Na aprobatę zasługuje przyjęcie w omawianej uchwale, że obowiązek wezwania przez sąd do uiszczenia brakującej części opłaty od pozwu odnosi się również do sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez adwokata (nie ma tu więc zastosowania art. 130 2  § 1 kpc).

Chwila ogłoszenia orzeczenia a początek biegu terminu do złożenia wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem

Sąd Najwyższy, w postanowieniu z dnia 25 listopada 2016 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt: V CZ 72/16, stanął na stanowisku, że wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem (art. 387 § 3 kpc) złożony w dniu ogłoszenia sentencji orzeczenia, jest nieskuteczny, gdy chwila jego złożenia poprzedza chwilę ogłoszenia sentencji orzeczenia. Dopiero bowiem po ogłoszeniu orzeczenia może nastąpić skutek procesowy w postaci otwarcia terminu do złożenia wniosku o doręczenie ogłoszonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, iż zmiana treści art. 387 § 3 kpc, którego fragment, do 26.10.2014 roku, brzmiał: „w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji”, a obecnie brzmi: „w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji”, nie usprawiedliwia przyjęcia odmiennej, od wskazanej wyżej, interpretacji.

Awaria komputera profesjonalnego pełnomocnika a przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2017 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt: II PZ 27/16, rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia (zapadło ono w związku z oddaleniem wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia), przyjął że awaria komputera należącego do pełnomocnika procesowego, stanowiącego nośnik pisma procesowego, nie świadczy o zawinieniu strony- w rozumieniu art. 168 § 1 kpc.

W stanie faktycznym, na którego kanwie zapadło omawiane postanowienie, środek zaskarżenia sporządzany był w ostatnim dniu ustawowego terminu, a jego pisanie zakończyło się na około 4 godziny przed upływem dnia. Bezpośrednio po sporządzeniu pisma nastąpiła awaria komputera pełnomocnika, uniemożliwiająca mu wydrukowanie przygotowanego pisma.

Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska sądu odwoławczego, który wskazywał, że strona mogła sporządzić zażalenie w nowym dokumencie tekstowym, czy też odręcznie, odtwarzając z pamięci treść utraconego pliku.

Sąd Najwyższy skrytykował nadmierny rygoryzm sądu odwoławczego i wskazał, że przy wyborze konkurencyjnych racji, a polegających, z jednej strony, na potrzebie dochowania terminu, z drugiej zaś, na sporządzeniu adekwatnego do oczekiwań strony zażalenia, powód miał prawo postawić na tę ostatnią.

Jako że powód korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika miał prawo oczekiwać, że jego środek odwoławczy w najpełniejszy sposób będzie przekładał głoszone racje na język prawniczy. Korzystanie z rozwiązania zastępczego z pewnością nie byłoby tak efektywne, jak wydrukowanie sporządzonego na komputerze pisma. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, iż strona ma prawo korzystać z obsługi prawnej na najwyższym poziomie merytorycznym.

Koszty dla adwokata skarżącego postanowienie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2017 roku, podjętą w sprawie o sygn. akt: III CZP 87/16, adwokatowi ustanowionemu z urzędu należy się od Skarbu Państwa zwrot kosztów postępowania zażaleniowego- w razie uwzględnienia jego zażalenia na postanowienie w przedmiocie wniosku o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, iż o kosztach tych sąd orzeka w postanowieniu kończącym postępowanie zażaleniowe (zgodnie z art. 108 § 1 w zw. z art. 397 § 2 zd. 1 i art. 391 § 1 kpc) i do tego sądu należy także złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowych kosztów. Koszty pokrywane są natomiast przez sąd, który ustanowił adwokata dla strony.

Ponadto, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że omawiane reguły będą miały także zastosowanie w sytuacji, kiedy zażalenie odnoszące się do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zostanie złożone w oparciu o art. 394 2  § 1 kpc (zażalenie na postanowienie sądu II instancji w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, składane do innego składu tego sądu).

Adwokat przydaje się w życiu * artykuł został opublikowany w „Kwartalniku Adwokackim”, październik 2017.