Lokal socjalny- komu i w jakich okolicznościach przysługuje?

Gminy, z zasobu mieszkaniowego, którym dysponują, wydzielają część lokali, które przeznaczają na wynajem jako lokale socjalne.

Lokalem socjalnym jest lokal, którego powierzchnia pokoi przypadająca na członka gospodarstwa domowego najemcy nie może być mniejsza niż 5 m 2 , a w wypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego 10 m 2 . Lokal socjalny musi nadawać się do zamieszkania ze względu na wyposażenie i stan techniczny, jednakże jego standard może być obniżony. Wprawdzie ustawa nie określa, co należy rozumieć pod pojęciem „obniżony standard”, jednakże czasami poszczególne gminy definiują w swoich uchwałach to pojęcie. W praktyce obniżenie standardu lokalu polega często na tym, że np. łazienka jest umieszczona na wspólnym korytarzu, bądź brak jest w lokalu centralnego ogrzewania.

Co istotne- umowę najmu lokalu socjalnego zawrzeć można jedynie na czas oznaczony. Może być ona jednak przedłużona na następny okres- o ile najemca nadal znajduje się w sytuacji uzasadniającej zawarcie takiej umowy.

Najemcą lokalu socjalnego może być wyłącznie osoba nie mająca tytułu prawnego do innego lokalu. Jeżeli najemca uzyska tytuł prawny do innego lokalu i może tego lokalu używać, wówczas gmina może wypowiedzieć najem lokalu socjalnego, nawet bez zachowania terminu wypowiedzenia.

Dla osób starających się o nawiązanie stosunku najmu lokalu socjalnego niezwykle istotne jest spełnienie kryterium dochodowego. Otóż dochody gospodarstwa domowego tej osoby nie mogą przekraczać wysokości określonej w uchwale rady gminy, określającej zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Gminy same więc ustalają te kwestie. Stawka czynszu za lokal socjalny nie może jednak przekroczyć połowy stawki najniższego czynszu obowiązującego w danym gminnym zasobie mieszkaniowym.

Warto nadmienić, iż prawo do lokalu socjalnego nie przysługuje osobie, która samowolnie zajmuje lokal i wobec której sąd nakazał opróżnienie lokalu. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w danych okolicznościach przyznanie lokalu socjalnego byłoby w świetle zasad współżycia społecznego szczególnie usprawiedliwione. W praktyce, ten wyjątkowy przepis mógłby zostać zastosowany na przykład wówczas, gdy dana osoba byłaby ciężko chora lub bardzo mocno zadłużona.

Inną sytuacją jest sytuacja, gdy toczy się postępowanie o eksmisję (opróżnienie lokalu). Otóż sąd jest wówczas obowiązany badać, czy zachodzą przesłanki do otrzymania lokalu socjalnego przez daną osobę. Badając te przesłanki, sąd bierze pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez osoby pozwane w sprawie o eksmisję z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.

W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd musi orzec o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy, przy czym, jeżeli sąd orzeknie o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego, nakazuje wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Niestety, w praktyce, oczekiwanie na lokal socjalny trwa w wielu gminach niekiedy latami.

Warto też wiedzieć, że, jeżeli w wyroku orzeczono o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego dla kilku osób, wówczas dana gmina- czyli gmina właściwa z uwagi na miejsce położenia lokalu, który podlega opróżnieniu– może przyznać im tylko jeden lokal socjalny.

W związku z eksmisją niezwykle ważną funkcję ochronną stanowi przepis, z którego wynika obowiązek sądu do przyznania uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego pewnym kategoriom osób, tj. kobietom w ciąży, małoletnim, niepełnosprawnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, ubezwłasnowolnionym oraz sprawującym nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą, osobom obłożnie chorym, emerytom i rencistom, (ale tylko takim, którzy spełniają kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej), osobom posiadającym status bezrobotnego, a także innym osobom spełniającym przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały. Jeżeli jednak wymienione wyżej osoby mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany, wówczas sąd nie musi im przyznać uprawnienia do lokalu socjalnego.

Warto wiedzieć, że uprawnienie powyższych osób do lokalu socjalnego nie ma charakteru bezwzględnego. Mogą bowiem zaistnieć takie sytuacje, w których sąd lokalu socjalnego nie przyzna, pomimo że dana osoba jest ujęta w powyższym katalogu- np. gdyby wymieniony emeryt czy rencista został eksmitowany w związku ze stosowaniem przemocy w rodzinie bądź w związku z wykraczaniem w rażący sposób przeciwko porządkowi domowemu.

Końcowo, należy także zwrócić uwagę, że powyższą ochroną, tj. ochroną w postaci obowiązkowego lokalu socjalnego, są objęte tylko osoby, które utraciły tytuł prawny do lokalu wchodzącego w skład publicznego zasobu mieszkaniowego albo które były uprawnione do używania lokalu na podstawie stosunku prawnego nawiązanego ze spółdzielnią mieszkaniową bądź z towarzystwem budownictwa społecznego (TBS).

 * artykuł został opublikowany w gazecie „Niepokonani” październik 2017. Gazeta publikowana przez Fundację Sztuka Życia