Bankowy tytuł egzekucyjny, sprzeciw w e-SĄDzie, doręczenie zastępcze, zażalenie*

I. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu a bieg przedawnienia roszczenia.

W dniu 9 czerwca 2017 roku Sąd Najwyższy podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt: III CZP 17/17, w której rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące tego, czy złożony przez wierzyciela będącego bankiem wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia roszczenia objętego tym tytułem wobec nabywcy wierzytelności nie będącego bankiem. Sąd Najwyższy odpowiedział przecząco.

Powyższa wypowiedź Sądu Najwyższego oznacza kontynuację korzystnej dla dłużników linii orzeczniczej dotyczącej biegu przedawnienia roszczeń- w sytuacji, gdy cesjonariuszem jest podmiot nie będący bankiem. Taki podmiot nie może bowiem skorzystać z dobrodziejstwa przerwanego biegu przedawnienia, do którego to przerwania doszło na skutek złożenia przez bank wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Warto przypomnieć w tym miejscu, że Sąd Najwyższy już w 2016 roku wypowiedział się w ten sposób, że uznał iż niebędący bankiem podmiot nabywający wierzytelność, nie może się powoływać na przerwę biegu przedawnienia wywołaną wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 r., III CZP 29/16 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2016 r., III CZP 60/16). Teraz Sąd Najwyższy odniósł się do samego wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu i, konsekwentnie, odmówił podmiotom, które nie są bankami, możliwości skutecznego powoływania się na przerwanie biegu przedawnienia roszczenia związanego z bankowym tytułem egzekucyjnym.

II. Skutki sprzeciwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Sąd Najwyższy w dniu 9 czerwca 2017 roku, sygn. akt: III CZP 21/17, podjął uchwałę rozstrzygającą zagadnienie prawne związane z interpretacją art. 505 36zd 1. ab initio Kodeksu postępowania cywilnego, określającego skutki wniesienia sprzeciwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym i stanowiącego, że w razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w całości.

Wątpliwość interpretacyjna dotyczyła znaczenia pojęcia „całości” nakazu i sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy wskazana w powyższym artykule utrata przez nakaz zapłaty mocy w całości odnosi się wyłącznie do całości roszczenia wobec tego pozwanego, który wniósł sprzeciw, czy też dotyczy również pozwanego, który sprzeciwu nie wnosił. W swej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, iż wniesienie sprzeciwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym powoduje utratę mocy nakazu zapłaty w całości jedynie w stosunku do tego pozwanego, który wniósł sprzeciw.

Stanowisko Sądu Najwyższego zasługuje na aprobatę. Brak jest wszakże przepisu, który (tak jak np. art. 73 § 2 kpc przy współuczestnictwie jednolitym) wprowadzałby w sprawach o zapłatę rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym regulację, że czynności osób działających są skuteczne wobec niedziałających. Rozszerzona skuteczność środka zaskarżenia, stanowiąca wyjątek od zasad dyspozycyjności i skargowości, musiałaby posiadać wyraźną podstawę ustawową.

Opisany problem bez wątpienia wymagał ujednolicenia praktyki orzeczniczej w skali kraju, gdyż sądy rozbieżnie orzekały w przedmiocie utraty mocy przez konkretny nakaz zapłaty na skutek wniesienia sprzeciwu tylko przez niektórych pozwanych.

III. Doręczenie zastępcze (art. 139 § 1 kpc) a nieaktualne imię bądź/i nazwisko adresata.

Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, które sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o skuteczność doręczenia zastępczego (art. 139 § 1 kpc) w sytuacji, gdy przesyłka jest skierowana do adresata pod prawidłowym adresem, ale pod imieniem lub/i nazwiskiem nieaktualnym. Otóż zgodnie z Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt: III CZP 105/16, doręczenie pod błędnym (nieaktualnym) imieniem lub/i nazwiskiem odbiorcy nie może być, bez względu na źródło lub przyczynę błędu, uznane za dokonane. Sąd Najwyższy przypomniał, iż omawiane doręczenie zastępcze, stanowiące fikcję doręczenia w istocie niedokonanego, jest instytucją pozostającą na granicy konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu. Z uwagi na owo zagrożenie prawa do sądu, stosowanie fikcji doręczenia przy doręczaniu pism sądowych wymaga nadzwyczajnej ostrożności. Sąd Najwyższy podkreślił, iż w bezpośrednich kontaktach urzędowych z obywatelem – stroną lub uczestnikiem postępowania- sąd musi posługiwać się jego aktualnym imieniem i nazwiskiem, nawet wówczas, gdy np. przezwiska, pseudonimy, kryptonimy, nazwiska rodowe i panieńskie pozwalają na identyfikację tej osoby.

IV. Termin do wniesienia zażalenia na gruncie art. 124 § 2 kpc.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt: III CZ 16/17, wypowiedział się na temat wykładni art. 124 § 2 kpc w kontekście terminu do wniesienia zażalenia w sytuacji, gdy w sprawie ustanowiono kolejnego pełnomocnika z urzędu. W omawianej sprawie dla strony ustanowiony został pełnomocnik z urzędu, któremu doręczono postanowienie z uzasadnieniem. Pełnomocnik ten stwierdził jednak brak podstaw do wniesienia zażalenia. Strona, dla której ustanowiono pełnomocnika, zwróciła się do ORA o zmianę wyznaczonego pełnomocnika i rzeczywiście w miejsce poprzedniego wyznaczono dla niej pełnomocnika w osobie innego adwokata. Sąd doręczył temu adwokatowi odpis postanowienia, a pełnomocnik, w terminie 7 dni, wniósł zażalenie. Zażalenie zostało jednak odrzucone. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie na odrzucenie zażalenia stwierdził, iż przepis art. 124 § 2 kpc „koryguje” wprawdzie termin do wniesienia zażalenia (a jednocześnie zapewnia ochronę stronie przed zarzutem naruszenia art. 87 1 § 1 kpc), jednakże w sytuacji, gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik zawiadomił Sąd o braku podstaw do wniesienia zażalenia, doręczenie przez Sąd postanowienia kolejnemu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu, nie powoduje ponownego „otwarcia” terminu do wniesienia zażalenia. Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, iż ten kolejny pełnomocnik może jednak, w omawianych okolicznościach, wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

Bankowy tytuł egzekucyjny, sprzeciw w e-SĄDzie, doręczenie zastępcze, zażalenie* artykuł został opublikowany w „Kwartalniku Adwokackim”, marzec 2018.